Blog

Paweł Pawlikowski
Filmlerinde Caz ve Varoluş

Blog
Paweł Pawlikowski Filmlerinde Caz ve Varoluş

09.01.2019

Yazı: Leyla Aksu

Ödüllü belgesellerinden uzun metrajlı kurgu filmlerine, yönetmen Paweł Pawlikowski kariyeri boyunca sinemaseverlere rüya tadında irdelemeler sundu. Fonlarında tarihi gelişmeler yaşanırken, akıcı ve gevşekçe örülmüş kurguları öne çıkaran yönetmen, 2013’te Oscar kazanan Ida ve bu yıl Cannes’da “En İyi Yönetmen” ödülünü alan son filmi Zimna wojna (Soğuk Savaş) ile yakın dönemde dünya çapında büyük beğeni yakaladı. Savaş sonrası Polonya’da geçen, etkileyici ve minimal bir monokromda çekilen bu iki hikâye, aynı zamanda sinemanın uzun soluklu caz geleneğini de zarif bir biçimde devam ettiriyor.

1927 yılında ses kullanımı ile seyircileri büyüleyen ve sinemada tarihi bir değişime imza atan Jazz Singer’dan (Caz Mugannisi) bu yana, caz türü beyaz perdede özel bir yer işgal etti. Kuralları çiğneyen bu müzik dünya çapında başkaldırı ve değişimin simgesi olurken, Polonya’da özel bir yankı buldu. Önceleri Stalin’in (ve 1980’lerde sıkıyönetimin) altında yasaklanan, daha sonra 1950 ve 60’larda yavaş yavaş demir perdenin arkasına sızan, özgürlüğün sembolü caz, ülkenin alt kültüründe kendine yer edindi. Aralarında Andrzej Wajda ile Roman Polanski’nin bulunduğu yeni dalga yönetmenler tarafından da benimsendi.

Tam bu dönemde, 1950’lerin sonunda Polonya’da doğan ve daha sonra 14 yaşındayken ailesiyle İngiltere’ye sığınan Pawlikowski, kendi sinema macerasına Dostoevsky's Travels (1991), Serbian Epics (1992) ve Tripping with Zhirinovsky (1995) gibi ödüllü belgesellerle başladı. Bunları takiben kurgu filmlerine geçişini 2000 tarihli Last Resort ile yaptı ve bunu eleştirmenlerce büyük başarı yakalayan My Summer of Love (2004) takip etti. Fakat Pawlikowski, gelişmekte olan kariyerine rağmen film yapımını bir meslek olarak benimsemektense, her zaman kendi hayatıyla paralel bir çizgide gördü. Sanatçı bu durumu şöyle açıklar: “Profesyonel bir film yapımcısı değilim, bu yalnızca hayatımın ufak bir parçası ve kendimi bu şekilde tanımlamıyorum. Filmi Polonya’da veya İngiltere’de ya da herhangi bir yerde yapmam o kadar da önemli değil. Filmler her zaman olduğum yerin, keşfettiklerimin ve kafamda olanların neticesi.”

Bu doğrultuda, 1960’lar Polonyası’nı fon olarak alan Ida için Pawlikowski kendi ülkesine ve kendi çocukluk yıllarına döndü: “Bu kendime yakın hissettiğim bir dönem, ama aynı zamanda da tarihimizde çok ilginç bir an. Savaştan sonra, Stalin ve polis devletinden sonra, bu ani olasılıklar patlaması geldi: Edebiyat, sinema ve en muhteşem modern klasik müzik. Tüm bu bastırılmış şeyler bir anda patlak verdi.” Filmi “Polonya’ya bir aşk mektubu” olarak tanımlayan ve bu dünyayı kurmak için kendi anılarından yararlanan yönetmen, hikâyeyi siyah-beyaz olarak, “o zamanı hatırladığı gibi” çekmeye karar verdi.

Film, büyük bir aile sırrını öğrenmek üzere olan genç rahibe adayı Ida’yı takip ediyor ve Pawlikowski’nin müzik kullanımı, yarattığı dünyanın temel bir unsurunu oluşturuyor. Yer verdiği şarkılar konusunda da “Birçoğu yalnızca küçükken kafama takılan, çocukluğumun pop şarkıları… Stalin’den sonraki hayat belirtileri gibi” diyor. Fakat film müziği olmadan, yalnızca anlatının parçası olarak kullanılan bu parçaların arasında, caz Ida’nın deneyimlerinin dışındaki dünyayı yansıtmak için kullanılıyor. Filmde işlenen John Coltrane’in “Naima”sı da Ida’ya özgürlük ve tercihlerin var olduğu bir hayatın olasılığını gösteriyor: “Caz müziğinde ruhsal olan bir şey var, özellikle “Naima” gibi bir ezgide... Ida’yı çelmek için kullanmak istediğim bir parçaydı. O bu şekilde aşık oluyor ya da saksafoncu Szymon’un dünyasına çekiliyor.”

Bu yılki Soğuk Savaş ise bizi bir kere daha bu yalın ve göz alıcı siyah-beyaz dünyaya taşıyor. Polonya’ya geri dönüşü hakkında ise yönetmen, “Bazen yaşla olan bir şey... Geçmişin ilgi çekici olduğunu ve bugünün anahtarını elinde tuttuğunu görüyorsun. Sanırım bir de bir sürü yarım kalmış işim var. Geçmişim, annemle babamın geçmişi, bu ülke... ” diyor. Pawlikowski, filmi için anne ve babasının hayatından ilham alarak, yılları ve coğrafi sınırları aşan fırtınalı bir ilişkiyi ele alıyor. Bu çerçevede müziği bir kez daha karakterleri Wiktor ve Zula’yı bir araya getirmek ve dış dünyayla temas ettirmekte kullanıyor. Film, karakterlerin örgüsüne ayna tutan melodik bir yolculuğa çıkıyor ve çiftin hikâyesini halk türküleri, aşk şarkıları, caz, rock ve blues ile içe içe örerken, “müzik tüm hikâyenin kutsal ruhu” oluyor.

Cab Caloway’den Billie Holiday ve Ella Fitzgerald’a, filmdeki her parça Pawlikowski tarafından seçildi ve sonuncusunun da ailesinde özel bir yeri var: “Ella’ya bayılıyorum ve o aynı zamanda babamın da en sevdiği şarkıcı oluyor. Böylelikle onun da filmde bir çeşit yankısı vardı.” Hikâyedeki Mazurek halk müziği topluluğu ise 1948’de kurulan ve günümüzde hala devam eden Mazowsze topluluğundan ilham alıyor ve grubun repertuarından seçilmiş parçalar filmde serpiştiriliyor. “Müziği her zaman dramatik açıdan bir karakter olarak kullanmayı seviyorum ” diyor Pawlikowski. Filmdeki çiftin ilişkisi gelişip değiştikçe, tema üzerine çeşitlemeler gibi bu parçalar da aynı şekilde tekrar tekrar farklı yorumlarla bize geri geliyor.

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bizi Takip Edin
TR EN
Etkinlikleri etiketlere göre filtreleyin
19 EYL PZT
-
20 EYL SAL
1

16:00

Atölye Embodied Improvisation – Atölye Çalışması

Akbank Sanat

21 EYL ÇAR
1

16:00

Atölye Space Dance Workshop

Akbank Sanat

22 EYL PER
-
23 EYL CUM
-
24 EYL CMT
3

11:00

Atölye Atölye: Şehir Bize Ne Söyler?Çılgın bir İstanbul’un Besteleri Orkestrası

Akbank Sanat

15:00

Tiyatro Peter Pan ve Varolmayan Ülke

Zorlu PSM, Drama Sahnesi

20:45

Konser Alp Ersönmez “Cereyanlı”

Müze Gazhane

25 EYL PAZ
1

17:00

Konser Progressive Balkan Wedding Orchestra by Kolektif İstanbul

Müze Gazhane

26 EYL PZT
-
27 EYL SAL
1

19:00

Konser Emma Rawicz

Akbank Sanat

28 EYL ÇAR
3

19:00

Konser Dans Dans

Akbank Sanat

20:00

Konser Sedef Erçetin Quartet

Yeldeğirmeni Sanat Merkezi

22:00

Konser Burhan Öçal & Istanbul Jazz Ensemble

Dada Salon Kabarett

29 EYL PER
2

19:00

Konser Júlio Resende Quartet

Akbank Sanat

21:30

Konser Wonju Lee Quintet

Nardis Jazz Club

30 EYL CUM
4

18:30

Konser Sercan Debelec Quintet

CoBAC Workspace Terrace Garden

19:00

Konser Eda AND “Istanbulisation”

Akbank Sanat

21:30

Konser Aga B

Babylon

21:30

Konser Dilek Sert Erdoğan “Zamansız Şarkılar”

Gregor by The Badau

01 EKİ CMT
7

11:00

Atölye Atölye: Şehir Bize Ne Söyler?Çılgın bir İstanbul’un Ritmi Orkestrası

Akbank Sanat

15:00

Tiyatro Peter Pan ve Varolmayan Ülke

Zorlu PSM, Drama Sahnesi

15:00

Söyleşi Söyleşi: Yeni Medya Çağında Görsel ve İşitsel Deneyimler

HOOD Base

17:00

Konser Nihal Saruhanlı feat. Barış Demirel

HOOD Base

18:00

Konser “Maffy’nin Cazı”: Maffy Falay Tribute Band

Akbank Sanat

18:30

Konser Rana Bulut & Efe Erdem

Alan Kadıköy Amfi Tiyatro

20:30

Konser Çağıl Kaya “Kaygılar Sahnesi”

Alan Kadıköy

02 EKİ PAZ
5

11:00

Konser Can Tutuğ

YENİKÖY PANAYİA RUM ORTODOKS KİLİSESİ AVLUSU

15:00

Tiyatro Peter Pan ve Varolmayan Ülke

Zorlu PSM, Drama Sahnesi

15:00

Söyleşi Dinleme Kulübü "Şehrin sokaklarında yürürken dinleyeceğin bir parça"

POSTANE İSTANBUL

18:00

Konser Kamucan Yalçın Duo

POSTANE İSTANBUL

19:00

Konser Fatih Erkoç Jazz Project

Bizim Tepe, Tepe Majeur

03 EKİ PZT
-
04 EKİ SAL
3

19:00

Konser HÜM

Akbank Sanat

21:00

Konser İmer Demirer Quartet feat. Ayşe Gencer & Sibel Köse

The Badau Akasya

21:30

Konser Mehmet Uluğ Gecesi: Volkan Öktem #7

Babylon

05 EKİ ÇAR
2

21:30

Konser Ofer Mizrahi Trio

Babylon

22:00

Konser Efe Demiral Trio feat. Eren Turgut & Mert Can Bilgin "Kolaj"

Bova

06 EKİ PER
2

20:30

Konser Abdullah Ibrahim (Solo Piyano)

İstanbul Atatürk Kültür Merkezi

21:30

Konser Portico Quartet

Babylon

07 EKİ CUM
2

20:30

Konser Gonzalo Rubalcaba & Aymée Nuviola

Zorlu PSM, Turkcell Platinum Sahnesi

21:30

Konser Tenderlonious

Babylon

08 EKİ CMT
5

11:00

Atölye Atölye: Şehir Bize Ne Söyler?Çılgın bir İstanbul’un Sıra Dışı Sesleri Orkestrası

İstanbul Oyuncak Müzesi

15:00

Söyleşi Söyleşi: ​​Zamanın unuttuğu isimler

DECOLLAGE ART SPACE

20:00

Söyleşi Dur! Dinle!: Japonya'da Caz ve Jazzu Kissa

OUTRO RECORD STORE

20:30

Konser RAVI COLTRANE Cosmic Music

Zorlu PSM, Turkcell Platinum Sahnesi

21:30

Konser Emma-Jean Thackray

Babylon

09 EKİ PAZ
2

15:00

Söyleşi Söyleşi: Antik Çağda Kadın ve Müzik

Zuhal Müzik Kanyon

20:30

Konser Oded Tzur Quartet

Zorlu PSM, Turkcell Platinum Sahnesi

Etkinliği takviminize ekleyin

E-Bülten'e üye olun