Blog

Paweł Pawlikowski
Filmlerinde Caz ve Varoluş

Blog
Paweł Pawlikowski Filmlerinde Caz ve Varoluş

09.01.2019

Yazı: Leyla Aksu

Ödüllü belgesellerinden uzun metrajlı kurgu filmlerine, yönetmen Paweł Pawlikowski kariyeri boyunca sinemaseverlere rüya tadında irdelemeler sundu. Fonlarında tarihi gelişmeler yaşanırken, akıcı ve gevşekçe örülmüş kurguları öne çıkaran yönetmen, 2013’te Oscar kazanan Ida ve bu yıl Cannes’da “En İyi Yönetmen” ödülünü alan son filmi Zimna wojna (Soğuk Savaş) ile yakın dönemde dünya çapında büyük beğeni yakaladı. Savaş sonrası Polonya’da geçen, etkileyici ve minimal bir monokromda çekilen bu iki hikâye, aynı zamanda sinemanın uzun soluklu caz geleneğini de zarif bir biçimde devam ettiriyor.

1927 yılında ses kullanımı ile seyircileri büyüleyen ve sinemada tarihi bir değişime imza atan Jazz Singer’dan (Caz Mugannisi) bu yana, caz türü beyaz perdede özel bir yer işgal etti. Kuralları çiğneyen bu müzik dünya çapında başkaldırı ve değişimin simgesi olurken, Polonya’da özel bir yankı buldu. Önceleri Stalin’in (ve 1980’lerde sıkıyönetimin) altında yasaklanan, daha sonra 1950 ve 60’larda yavaş yavaş demir perdenin arkasına sızan, özgürlüğün sembolü caz, ülkenin alt kültüründe kendine yer edindi. Aralarında Andrzej Wajda ile Roman Polanski’nin bulunduğu yeni dalga yönetmenler tarafından da benimsendi.

Tam bu dönemde, 1950’lerin sonunda Polonya’da doğan ve daha sonra 14 yaşındayken ailesiyle İngiltere’ye sığınan Pawlikowski, kendi sinema macerasına Dostoevsky's Travels (1991), Serbian Epics (1992) ve Tripping with Zhirinovsky (1995) gibi ödüllü belgesellerle başladı. Bunları takiben kurgu filmlerine geçişini 2000 tarihli Last Resort ile yaptı ve bunu eleştirmenlerce büyük başarı yakalayan My Summer of Love (2004) takip etti. Fakat Pawlikowski, gelişmekte olan kariyerine rağmen film yapımını bir meslek olarak benimsemektense, her zaman kendi hayatıyla paralel bir çizgide gördü. Sanatçı bu durumu şöyle açıklar: “Profesyonel bir film yapımcısı değilim, bu yalnızca hayatımın ufak bir parçası ve kendimi bu şekilde tanımlamıyorum. Filmi Polonya’da veya İngiltere’de ya da herhangi bir yerde yapmam o kadar da önemli değil. Filmler her zaman olduğum yerin, keşfettiklerimin ve kafamda olanların neticesi.”

Bu doğrultuda, 1960’lar Polonyası’nı fon olarak alan Ida için Pawlikowski kendi ülkesine ve kendi çocukluk yıllarına döndü: “Bu kendime yakın hissettiğim bir dönem, ama aynı zamanda da tarihimizde çok ilginç bir an. Savaştan sonra, Stalin ve polis devletinden sonra, bu ani olasılıklar patlaması geldi: Edebiyat, sinema ve en muhteşem modern klasik müzik. Tüm bu bastırılmış şeyler bir anda patlak verdi.” Filmi “Polonya’ya bir aşk mektubu” olarak tanımlayan ve bu dünyayı kurmak için kendi anılarından yararlanan yönetmen, hikâyeyi siyah-beyaz olarak, “o zamanı hatırladığı gibi” çekmeye karar verdi.

Film, büyük bir aile sırrını öğrenmek üzere olan genç rahibe adayı Ida’yı takip ediyor ve Pawlikowski’nin müzik kullanımı, yarattığı dünyanın temel bir unsurunu oluşturuyor. Yer verdiği şarkılar konusunda da “Birçoğu yalnızca küçükken kafama takılan, çocukluğumun pop şarkıları… Stalin’den sonraki hayat belirtileri gibi” diyor. Fakat film müziği olmadan, yalnızca anlatının parçası olarak kullanılan bu parçaların arasında, caz Ida’nın deneyimlerinin dışındaki dünyayı yansıtmak için kullanılıyor. Filmde işlenen John Coltrane’in “Naima”sı da Ida’ya özgürlük ve tercihlerin var olduğu bir hayatın olasılığını gösteriyor: “Caz müziğinde ruhsal olan bir şey var, özellikle “Naima” gibi bir ezgide... Ida’yı çelmek için kullanmak istediğim bir parçaydı. O bu şekilde aşık oluyor ya da saksafoncu Szymon’un dünyasına çekiliyor.”

Bu yılki Soğuk Savaş ise bizi bir kere daha bu yalın ve göz alıcı siyah-beyaz dünyaya taşıyor. Polonya’ya geri dönüşü hakkında ise yönetmen, “Bazen yaşla olan bir şey... Geçmişin ilgi çekici olduğunu ve bugünün anahtarını elinde tuttuğunu görüyorsun. Sanırım bir de bir sürü yarım kalmış işim var. Geçmişim, annemle babamın geçmişi, bu ülke... ” diyor. Pawlikowski, filmi için anne ve babasının hayatından ilham alarak, yılları ve coğrafi sınırları aşan fırtınalı bir ilişkiyi ele alıyor. Bu çerçevede müziği bir kez daha karakterleri Wiktor ve Zula’yı bir araya getirmek ve dış dünyayla temas ettirmekte kullanıyor. Film, karakterlerin örgüsüne ayna tutan melodik bir yolculuğa çıkıyor ve çiftin hikâyesini halk türküleri, aşk şarkıları, caz, rock ve blues ile içe içe örerken, “müzik tüm hikâyenin kutsal ruhu” oluyor.

Cab Caloway’den Billie Holiday ve Ella Fitzgerald’a, filmdeki her parça Pawlikowski tarafından seçildi ve sonuncusunun da ailesinde özel bir yeri var: “Ella’ya bayılıyorum ve o aynı zamanda babamın da en sevdiği şarkıcı oluyor. Böylelikle onun da filmde bir çeşit yankısı vardı.” Hikâyedeki Mazurek halk müziği topluluğu ise 1948’de kurulan ve günümüzde hala devam eden Mazowsze topluluğundan ilham alıyor ve grubun repertuarından seçilmiş parçalar filmde serpiştiriliyor. “Müziği her zaman dramatik açıdan bir karakter olarak kullanmayı seviyorum ” diyor Pawlikowski. Filmdeki çiftin ilişkisi gelişip değiştikçe, tema üzerine çeşitlemeler gibi bu parçalar da aynı şekilde tekrar tekrar farklı yorumlarla bize geri geliyor.

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bizi Takip Edin
TR EN
Etkinlikleri etiketlere göre filtreleyin
13 MAY PZT
2

18:00

Seminer Sanat Koleksiyonerliği ve Varlık Yönetimi: Gelişimi ve Yeni Akımlar

Çevirimiçi Platform – Zoom

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

14 MAY SAL
4

13:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Okan Üniversitesi

19:00

Film Hava Tükeniyor

Akbank Sanat

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

20:30

Dans Rüzgarın Savurdukları

Akbank Sanat

15 MAY ÇAR
3

15:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Bitlis Eren Üniversitesi

16:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Mersin Üniversitesi

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

16 MAY PER
5

11:00

Seminer Monument Valley ve Florence Oyunları Tasarımı

Çevirimiçi Platform – Zoom

18:00

Seminer Farklı Yerlerde Alanını Korumak

Akbank Sanat

18:30

Seminer Teknoloji Felsefesi Sorunları: İnsan ve Makine Etkileşimi

Akbank Sanat

19:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Sabancı Üniversitesi

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

17 MAY CUM
2

11:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Işık Üniversitesi

18:00

Atölye Değişim İçin Oyunlar ve XR Teknolojileri

Akbank Sanat

18 MAY CMT
5

11:30

Çocuk Ne Olacağım Ben

Akbank Sanat

12:00

Çocuk Renkler ve Hayaller Atölyesi: Çanta Boyama (6 - 10 yaş)

Akbank Sanat

13:30

Çocuk Renkler ve Hayaller Atölyesi: Kupa Boyama (6 - 10 yaş)

Akbank Sanat

15:00

Atölye Oyun Tasarımına Kutu Oyunları Üzerinden Uygulamalı Bir Bakış

Akbank Sanat

15:00

Atölye Meyerhold Ve Biomekanik

Akbank Sanat

19 MAY PAZ
-
20 MAY PZT
3

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Medipol Üniversitesi

18:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Galatasaray Üniversitesi

19:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

İnönü Üniversitesi

21 MAY SAL
3

13:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Yeditepe Üniversitesi

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Beykent Üniversitesi

19:00

Film Toldi

Akbank Sanat

22 MAY ÇAR
2

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

İstanbul Üniversitesi

16:30

Atölye Nesneler, İhtiyaçlar ve Hileler (Yetişkin Atölyesi)

Akbank Sanat

23 MAY PER
3

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Marmara Üniversitesi

17:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Koç Üniversitesi

19:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

İnönü Üniversitesi

24 MAY CUM
1

14:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Kadir Has Üniversitesi

25 MAY CMT
4

12:00

Çocuk Gördüğüm İstanbul Atölyesi (7 - 12 yaş)

Akbank Sanat

14:00

Çocuk Mahallem İstanbul Atölyesi (8 - 13 yaş)

Akbank Sanat

15:00

Atölye Anlatıda Fiziksel Olan

Akbank Sanat

16:00

Çocuk Desenler ve Tekrarlar Atölyesi: Mozaik (9 - 14 yaş)

Akbank Sanat

26 MAY PAZ
-
27 MAY PZT
-
28 MAY SAL
1

19:00

Film Macar Animasyon Kısa Film Seçkisi ve "Macar Animasyonunun 110. Yılı" Söyleşisi

Akbank Sanat

29 MAY ÇAR
2

13:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Mardin Artuklu Üniversitesi Midyat STF

19:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Ondokuz Mayıs Üniversitesi

30 MAY PER
2

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Mardin Artuklu Üniversitesi GSF

19:00

Söyleşi Cazın Çağdaş Sınırları: Alternatif Sesler

Akbank Sanat

31 MAY CUM
-
01 HAZ CMT
-
02 HAZ PAZ
-

Etkinliği takviminize ekleyin

E-Bülten'e üye olun