Blog

Jan Garbarek’in Köşetaşı Albümlerine Retrospektif Bir Bakış

Blog
Jan Garbarek’in Köşetaşı Albümlerine Retrospektif Bir Bakış

30.05.2019

Yazı: Leyla Aksu
İllüstrasyon: Saydan Akşit

Uzun yıllardır Nordik tonunun yaratıcıları, “ECM sound”u ve Avrupa cazının öncüleri arasında anılan Norveçli saksafoncu ve besteci Jan Garbarek’in berrak ve keskin tınısı, sanatçının kendi yolculuğu kadar çeşitli iş birlikleriyle beraber yeni ile eskinin arasında seyrediyor. Garbarek, kuruluşunun ardından ECM kadrosuna en erken katılan isimlerden biriydi ve bu neredeyse 50 yıllık ortaklık ilk andan itibaren iki taraf için de tanımlayıcı oldu. Efsanevi plak şirketi, Garbarek’in zaman ve sınıflandırmanın dışına taşan müzikal keşiflerinin değişmez adresi olageldi.

En erken yıllarında “müziğe karşı kesinlikle herhangi bir düşkünlük beslemiyor” olsa da, Garbarek 14 yaşındayken caza can alıcı bir giriş yaptı: “Coltrane’i radyoda duydum ve bu her şeyi değiştirdi... Arkadaşlarımla dışarıdaydım, sonra herhalde hava kararıyor diye eve döndüm ve onu duydum; bir şey beni durdurdu.” Aradan çok zaman geçmeden ailesinden bir saksafon isteyen Garbarek, bundan yalnızca bir yıl sonra ülkesindeki amatör caz yarışmasını kazanarak kariyerine atıldı ve 17 yaşına geldiğinde de besteci ve teorisyen George Russell’ın yanına katılarak hayat değiştirecek bir müzik eğitimini deneyimlemeye başladı. Garbarek, ECM’in kurucusu Manfred Eicher ile de Russell’la turnedeyken tanıştı ve efsanevi prodüktör, onu bir grup kurup Oslo’daki bir stüdyoda kayıt yapmak üzere davet etti.

Piyanist Keith Jarrett ve gitarist Terj Rypdal’in yanı sıra, bu buluşmadan sonra Garbarek de ECM’in bilinegelen, kendine özgü doğaçlama havasını biçimlendiren sayılı sanatçısından biri oldu. Şirketin erken yıllarını, “O zamanda çok yaratıcı bir atmosferdi. Hepimiz bir şekilde fikirler üretiyorduk ve her şey çok serbest ve özgürdü,” sözleriyle anlatan sanatçının klasikleşen ECM çıkışı Afric Pepperbird (1970) ise, bateride Jon Christensen, basta Arild Andersen ve gitarda Terje Rypdal ile iki gecede kaydedilmiş, ateşli bir füzyon ve özgür caz harmanı yaratmıştı. Garbarek’i “doğuştan doğaçlamacı“ olarak vasıflandıran ve grubun bu özgür kayıt sürecinin başında duran Eicher bu kaydı, “özel bir şey yakaladığımızı biliyorduk” diye tarif etti.

Garbarek’in bunu hemen takip eden yayınları (sanatçının Norveç halk müziğini kullanışının ilk örneklerini barındıran, 1972 çıkışlı, fırtınalı Triptykon ve çok sevilen Garbarek-Stenson dörtlüsünün ateşli avant-garde caz cover’larından oluşan koleksiyonu Witchi-Tai-To) onun özgün üslubu ve doğal doğaçlama yetisinin müjdecileri oldu. 1970’li yıllarda Keith Jarrett’la da beraber çalışan Garbarek, Palle Danielsson ve Jon Christensen ile ünlü piyanistin Avrupa dörtlüsünde çalarak tanınırlığını daha da arttırdı ve Eicher’ın önayak olduğu bu ortaklık, ECM kataloğunun en özlü caz albümlerinden birkaçını üretti.

Bunu izleyen yıllarda, gittikçe uzayan bir iş birlikçi listesi ve genişleyen ilham kaynakları ile Garbarek, küresel bir keşif ve çeşitliliğin yolunu tuttu. Bu dönemde gitarist Egberto Gismonti, klavyeci Kjell Johnsen ve perküsyoncu Nana Vasconcelos gibi sanatçılarla kayıt yapan müzisyen, Afro-Latin ritimleri, Nordik melodileri ve synthesizer’ları kendi müziğinin bünyesine almaya başladı. 1980’li yıllar, aynı zamanda Garbarek’in en kilit ortaklıklarından olan, ECM ailesinden gitarist Bill Frisell ile iş birliğini de doğurdu. Aynı dönemde Uzak Doğu’ya dönerek kendi tonal niteliklerini farklı müzikal geleneklere bandıran Garbarek, Nusrat Fateh Ali Khan, Trilok Gurtu, Zakir Hussein ve Ravi Shankar gibi isimlerle çalıştı.

Hem Garbarek hem de ECM için bir başka dönüm noktası sunan albüm ise 1993 tarihli Officium oldu. Hilliard Ensemble vokal topluluğu ile Gregoryen ibadet müziğine yapılan bu yolculuk, kariyerinin en başarılı girişimlerinden biriydi. Avusturya Alplerinde bir manastırda kaydedilen ve ses ile saksafonu incelikle birbirine ören albüm, Avrupa pop müziği listelerine girerek daha sonraki yıllarda bu iş birliğinin devamı olacak üçlemesinin önünü açtı. Kısa bir aradan sonra gelen ve Grammy ödülüne aday gösterilen 2004 tarihli In Praise of Dreams ise Garbarek ile viyolacı Kim Kashkashian’ın sade bir buluşmasıydı ve (şaşırtıcı bir şekilde) Jan Garbarek Group’un ilk resmi canlı albümü olan Dresden (2009) onu birkaç yıl sonra takip etti.

1970’lerden bu yana, Garbarek’in sivri saksafonu bir kulağını yerlisi olduğu Norveç’in halk müziğine çevirerek, arada sırada da rock‘n’roll, ambient ve bazen de tartışıldığı üzere New Age’in eşiğine göz kırparken, caz, klasik müzik ve çeşitli dünya müziği gelenekleri arasındaki bağlayıcı doku oldu. Hem başını çektiği hem de grup üyesi olduğu sayısız ECM albümünde boy gösteren sanatçı, özgün dokunuşu, sessizlik anlayışı ve karakteristik tutumuyla her kaydında yeni alanlara açılıyor. “Diyebilirsiniz ki bir müzisyen olarak hayatım ECM’in evinde geçti.”

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bizi Takip Edin
TR EN
Etkinlikleri etiketlere göre filtreleyin
06 MAY PZT
1

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

07 MAY SAL
3

13:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Başkent Üniversitesi

19:00

Film Yükseklerde ve Derinlerde

Akbank Sanat

08 MAY ÇAR
2

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Fırat Üniversitesi

18:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Bilkent Üniversitesi

09 MAY PER
2

11:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Anadolu Üniversitesi

18:00

Söyleşi Koray Birand'ın Gözünden Oyun Teknolojilerinin Sanatsal Kullanımı

Akbank Sanat

10 MAY CUM
2

18:00

Seminer 1 Duvar 10 Nesne 100 Hikaye

Çevirimiçi Platform – Zoom

19:00

Konser Nehir Özzengin "Klasikten Caza”

Akbank Sanat

11 MAY CMT
7

10:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Gaziantep - 1. Grup)

İslahiye Fen Lisesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

11:30

Çocuk Ne Olacağım Ben

Akbank Sanat

12:00

Çocuk Sanat Buluşturur: Karışık Medya Kolaj (5-8 yaş)

Akbank Sanat

13:30

Çocuk Sanat Şekillendirir: Heykel Bahçesi (7-12 yaş)

Akbank Sanat

14:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Gaziantep - 2. Grup)

İslahiye Fen Lisesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

15:00

Atölye Duygusal Oyun Tasarımı: Anlamlı Tercihlerle Çıkılan Duygusal Yolculuklar

Akbank Sanat

15:00

Atölye Michael Chekhov Oyunculuk Tekniği

Akbank Sanat

12 MAY PAZ
2

10:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Gaziantep - 1. Grup)

İslahiye Fen Lisesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

13:30

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Gaziantep - 2. Grup)

İslahiye Fen Lisesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

13 MAY PZT
2

18:00

Seminer Sanat Koleksiyonerliği ve Varlık Yönetimi: Gelişimi ve Yeni Akımlar

Çevirimiçi Platform – Zoom

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

14 MAY SAL
4

13:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Okan Üniversitesi

19:00

Film Hava Tükeniyor

Akbank Sanat

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

20:30

Dans Rüzgarın Savurdukları

Akbank Sanat

15 MAY ÇAR
3

15:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Bitlis Eren Üniversitesi

16:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Mersin Üniversitesi

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

16 MAY PER
5

11:00

Seminer Monument Valley ve Florence Oyunları Tasarımı

Çevirimiçi Platform – Zoom

18:00

Seminer Farklı Yerlerde Alanını Korumak

Akbank Sanat

18:30

Seminer Teknoloji Felsefesi Sorunları: İnsan ve Makine Etkileşimi

Akbank Sanat

19:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Sabancı Üniversitesi

20:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış

Çevirimiçi Platform – Zoom

17 MAY CUM
2

11:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Işık Üniversitesi

18:00

Atölye Değişim İçin Oyunlar ve XR Teknolojileri

Akbank Sanat

18 MAY CMT
5

11:30

Çocuk Ne Olacağım Ben

Akbank Sanat

12:00

Çocuk Renkler ve Hayaller Atölyesi: Çanta Boyama (6 - 10 yaş)

Akbank Sanat

13:30

Çocuk Renkler ve Hayaller Atölyesi: Kupa Boyama (6 - 10 yaş)

Akbank Sanat

15:00

Atölye Oyun Tasarımına Kutu Oyunları Üzerinden Uygulamalı Bir Bakış

Akbank Sanat

15:00

Atölye Meyerhold Ve Biomekanik

Akbank Sanat

19 MAY PAZ
-
20 MAY PZT
3

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Medipol Üniversitesi

18:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Galatasaray Üniversitesi

19:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

İnönü Üniversitesi

21 MAY SAL
3

13:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Yeditepe Üniversitesi

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Beykent Üniversitesi

19:00

Film Toldi

Akbank Sanat

22 MAY ÇAR
2

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

İstanbul Üniversitesi

16:30

Atölye Nesneler, İhtiyaçlar ve Hileler (Yetişkin Atölyesi)

Akbank Sanat

23 MAY PER
3

14:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Marmara Üniversitesi

17:00

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Koç Üniversitesi

19:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

İnönü Üniversitesi

24 MAY CUM
1

14:30

Film 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin Ödüllü Filmleri Üniversitelerde

Kadir Has Üniversitesi

25 MAY CMT
4

12:00

Çocuk Gördüğüm İstanbul Atölyesi (7 - 12 yaş)

Akbank Sanat

14:00

Çocuk Mahallem İstanbul Atölyesi (8 - 13 yaş)

Akbank Sanat

15:00

Atölye Anlatıda Fiziksel Olan

Akbank Sanat

16:00

Çocuk Desenler ve Tekrarlar Atölyesi: Mozaik (9 - 14 yaş)

Akbank Sanat

26 MAY PAZ
-

Etkinliği takviminize ekleyin

E-Bülten'e üye olun