Blog

Jan Garbarek’in Köşetaşı Albümlerine Retrospektif Bir Bakış

Blog
Jan Garbarek’in Köşetaşı Albümlerine Retrospektif Bir Bakış

30.05.2019

Yazı: Leyla Aksu
İllüstrasyon: Saydan Akşit

Uzun yıllardır Nordik tonunun yaratıcıları, “ECM sound”u ve Avrupa cazının öncüleri arasında anılan Norveçli saksafoncu ve besteci Jan Garbarek’in berrak ve keskin tınısı, sanatçının kendi yolculuğu kadar çeşitli iş birlikleriyle beraber yeni ile eskinin arasında seyrediyor. Garbarek, kuruluşunun ardından ECM kadrosuna en erken katılan isimlerden biriydi ve bu neredeyse 50 yıllık ortaklık ilk andan itibaren iki taraf için de tanımlayıcı oldu. Efsanevi plak şirketi, Garbarek’in zaman ve sınıflandırmanın dışına taşan müzikal keşiflerinin değişmez adresi olageldi.

En erken yıllarında “müziğe karşı kesinlikle herhangi bir düşkünlük beslemiyor” olsa da, Garbarek 14 yaşındayken caza can alıcı bir giriş yaptı: “Coltrane’i radyoda duydum ve bu her şeyi değiştirdi... Arkadaşlarımla dışarıdaydım, sonra herhalde hava kararıyor diye eve döndüm ve onu duydum; bir şey beni durdurdu.” Aradan çok zaman geçmeden ailesinden bir saksafon isteyen Garbarek, bundan yalnızca bir yıl sonra ülkesindeki amatör caz yarışmasını kazanarak kariyerine atıldı ve 17 yaşına geldiğinde de besteci ve teorisyen George Russell’ın yanına katılarak hayat değiştirecek bir müzik eğitimini deneyimlemeye başladı. Garbarek, ECM’in kurucusu Manfred Eicher ile de Russell’la turnedeyken tanıştı ve efsanevi prodüktör, onu bir grup kurup Oslo’daki bir stüdyoda kayıt yapmak üzere davet etti.

Piyanist Keith Jarrett ve gitarist Terj Rypdal’in yanı sıra, bu buluşmadan sonra Garbarek de ECM’in bilinegelen, kendine özgü doğaçlama havasını biçimlendiren sayılı sanatçısından biri oldu. Şirketin erken yıllarını, “O zamanda çok yaratıcı bir atmosferdi. Hepimiz bir şekilde fikirler üretiyorduk ve her şey çok serbest ve özgürdü,” sözleriyle anlatan sanatçının klasikleşen ECM çıkışı Afric Pepperbird (1970) ise, bateride Jon Christensen, basta Arild Andersen ve gitarda Terje Rypdal ile iki gecede kaydedilmiş, ateşli bir füzyon ve özgür caz harmanı yaratmıştı. Garbarek’i “doğuştan doğaçlamacı“ olarak vasıflandıran ve grubun bu özgür kayıt sürecinin başında duran Eicher bu kaydı, “özel bir şey yakaladığımızı biliyorduk” diye tarif etti.

Garbarek’in bunu hemen takip eden yayınları (sanatçının Norveç halk müziğini kullanışının ilk örneklerini barındıran, 1972 çıkışlı, fırtınalı Triptykon ve çok sevilen Garbarek-Stenson dörtlüsünün ateşli avant-garde caz cover’larından oluşan koleksiyonu Witchi-Tai-To) onun özgün üslubu ve doğal doğaçlama yetisinin müjdecileri oldu. 1970’li yıllarda Keith Jarrett’la da beraber çalışan Garbarek, Palle Danielsson ve Jon Christensen ile ünlü piyanistin Avrupa dörtlüsünde çalarak tanınırlığını daha da arttırdı ve Eicher’ın önayak olduğu bu ortaklık, ECM kataloğunun en özlü caz albümlerinden birkaçını üretti.

Bunu izleyen yıllarda, gittikçe uzayan bir iş birlikçi listesi ve genişleyen ilham kaynakları ile Garbarek, küresel bir keşif ve çeşitliliğin yolunu tuttu. Bu dönemde gitarist Egberto Gismonti, klavyeci Kjell Johnsen ve perküsyoncu Nana Vasconcelos gibi sanatçılarla kayıt yapan müzisyen, Afro-Latin ritimleri, Nordik melodileri ve synthesizer’ları kendi müziğinin bünyesine almaya başladı. 1980’li yıllar, aynı zamanda Garbarek’in en kilit ortaklıklarından olan, ECM ailesinden gitarist Bill Frisell ile iş birliğini de doğurdu. Aynı dönemde Uzak Doğu’ya dönerek kendi tonal niteliklerini farklı müzikal geleneklere bandıran Garbarek, Nusrat Fateh Ali Khan, Trilok Gurtu, Zakir Hussein ve Ravi Shankar gibi isimlerle çalıştı.

Hem Garbarek hem de ECM için bir başka dönüm noktası sunan albüm ise 1993 tarihli Officium oldu. Hilliard Ensemble vokal topluluğu ile Gregoryen ibadet müziğine yapılan bu yolculuk, kariyerinin en başarılı girişimlerinden biriydi. Avusturya Alplerinde bir manastırda kaydedilen ve ses ile saksafonu incelikle birbirine ören albüm, Avrupa pop müziği listelerine girerek daha sonraki yıllarda bu iş birliğinin devamı olacak üçlemesinin önünü açtı. Kısa bir aradan sonra gelen ve Grammy ödülüne aday gösterilen 2004 tarihli In Praise of Dreams ise Garbarek ile viyolacı Kim Kashkashian’ın sade bir buluşmasıydı ve (şaşırtıcı bir şekilde) Jan Garbarek Group’un ilk resmi canlı albümü olan Dresden (2009) onu birkaç yıl sonra takip etti.

1970’lerden bu yana, Garbarek’in sivri saksafonu bir kulağını yerlisi olduğu Norveç’in halk müziğine çevirerek, arada sırada da rock‘n’roll, ambient ve bazen de tartışıldığı üzere New Age’in eşiğine göz kırparken, caz, klasik müzik ve çeşitli dünya müziği gelenekleri arasındaki bağlayıcı doku oldu. Hem başını çektiği hem de grup üyesi olduğu sayısız ECM albümünde boy gösteren sanatçı, özgün dokunuşu, sessizlik anlayışı ve karakteristik tutumuyla her kaydında yeni alanlara açılıyor. “Diyebilirsiniz ki bir müzisyen olarak hayatım ECM’in evinde geçti.”

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bizi Takip Edin
TR EN
Etkinlikleri etiketlere göre filtreleyin
07 EKİ PZT
-
08 EKİ SAL
1

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

09 EKİ ÇAR
1

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

10 EKİ PER
1

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

11 EKİ CUM
1

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

12 EKİ CMT
5

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

11:00

Yaratıcılık Çocuk Oyuncağı (6-10 Yaş)

Akbank Sanat

12:30

Yıldız Sanatları (6-12 Yaş)

Akbank Sanat

14:30

Atıklardan Oyuncak Tasarlama Atölyesi (6-12 Yaş)

Akbank Sanat

16:00

Linol Baskı Atölyesi (9 - 14 Yaş)

Akbank Sanat

13 EKİ PAZ
-
14 EKİ PZT
-
15 EKİ SAL
2

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

19:00

Bu Dünya Böyle Dünya

Akbank Sanat

16 EKİ ÇAR
1

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

17 EKİ PER
6

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

10:30

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Özel Şişli Terakki Lisesi

14:30

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Özel Enka Lisesi

18:00

Caz Saati Caz Mutfakta

The Badau Yeldeğirmeni

20:00

NES

Summart Sanat Merkezi

21:30

Vaudou Game

Babylon

18 EKİ CUM
6

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

10:00

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Saint Benoit Fransız Lisesi

13:30

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Galatasaray Lisesi

19:00

Yonathan Avishai Trio

Akbank Sanat

21:30

Alfa Mist

Babylon

23:00

B'r Şeyler Eks'k

Bova

19 EKİ CMT
12

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

13:00

29. Akbank Caz Festivali'nde Rengarenk Kupalar (6-12 Yaş)

Akbank Sanat

14:00

Çocuk Caz

Tamirane Akasya

15:00

29. Akbank Caz Festivali'yle Kendi Çantamı Tasarlıyorum (6-12 Yaş)

Akbank Sanat

15:00

Neden Caz?

Soho House

16:00

Caz Odada Barry Good

Zuhal Konsept Akasya

16:30

Eller Kollar Artık Hepsi Heykeller (9-12 Yaş)

Akbank Sanat

18:00

Ailece Mozaik(4-12 yaş)

Akbank Sanat

18:00

Caz Saati - Akşamüstü Caz Gizem Gündoğdu & Baturay Yarkın Duo

Akbank Sanat

19:00

Mats Eilertsen Trio

Akbank Sanat

21:30

Mehmet Uluğ Gecesi: I.M.C. Trio

Babylon

21:30

Cazzip Project

The Badau Akasya

20 EKİ PAZ
5

10:30

Caz Saati Cazlı Brunch

Bizim Tepe, Tepe Majeur

12:00

Cem Tuncer ile Gitar Atölyesi

Akbank Sanat

14:00

Serhan Erkol ile Saksafon Atölyesi

Akbank Sanat

16:00

Can Kozlu ile Davul Atölyesi

Akbank Sanat

18:00

Caz Odada Standards & Selen Beytekin

Avusturya Başkonsolosluğu Rezidansı

21 EKİ PZT
3

11:00

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Kadıköy Anadolu Lisesi

15:45

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

İstanbul Amerikan Robert Lisesi

20:30

The James Carter Organ Trio

Zorlu PSM, Turkcell Platinum Sahnesi

22 EKİ SAL
5

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

10:00

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Özel Alman Lisesi

13:00

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Avusturya Lisesi

15:00

ECM Records & Avrupa Caz Tarihi

Sofa Hotel Istanbul, Autograph Collection

20:30

Jakob Bro Trio feat. Joey Baron & Thomas Morgan

Zorlu PSM, Turkcell Platinum Sahnesi

23 EKİ ÇAR
6

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

10:00

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

Hisar Okulları

14:00

Liselerde Caz Yavuz Akyazıcı Project

İstanbul Erkek Lisesi

19:00

Social Inclusion Band

Akbank Sanat

20:30

Charles Lloyd Sky Trio, Featuring Gerald Clayton & Marvin Sewell

Cemal Reşit Rey Konser Salonu

21:30

Sarah McCoy

Babylon

24 EKİ PER
4

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

19:00

Kerem Türkaydın “Candid Music”

Akbank Sanat

21:00

Bugge Wesseltoft & Erkan Oğur & Friends

Moda Sahnesi

21:30

Louis Sclavis Quartet 'Characters on a Wall'

Babylon

25 EKİ CUM
5

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

19:00

Pecovic & Kanacki Guitar Duo

Akbank Sanat

20:30

Kerem Görsev Trio

Caddebostan Kültür Merkezi

21:30

Maisha

Babylon

22:30

Bebop Project

Nardis

26 EKİ CMT
9

Sergi Öz/Çeviri-m Sudarshan Shetty

Akbank Sanat

15:00

İstanbul Lindy Hoppers: Swing Kids

Kıyı Feriye

16:00

İstanbul Lindy Hoppers: Lindy Hop Dans Atölyesi

Kıyı Feriye

17:00

İstanbul Lindy Hoppers: Solo Caz Dans Atölyesi

Kıyı Feriye

18:00

Hafıza Oyukları

Akbank Sanat

18:00

Caz Saati - Akşamüstü Caz Gizem Gündoğdu & Baturay Yarkın Duo

Cafe diye Feriye

20:30

Zuhal Olcay feat. Güvenç Dağüstün

Caddebostan Kültür Merkezi

21:00

Caz OdadaAçık Mikrofon

Tamirane Akasya

21:30

KOKOROKO

Babylon

27 EKİ PAZ
8

09:00

Caz Saati Cazlı Brunch

Feriye Lokantası

12:00

Ercüment Orkut ile Piyano Atölyesi

Akbank Sanat

14:00

Cenk Erdoğan ile Perdesiz Gitar Atölyesi

Akbank Sanat

14:00

İstanbul Lindy Hoppers: Lindy Hop Dans Atölyesi

Kıyı Feriye

15:00

Sinemada Caz

Soho House

15:00

İstanbul Lindy Hoppers: Kids & Parents Dans Atölyesi

Kıyı Feriye

16:00

Kağan Yıldız ile Kontrbas Atölyesi

Akbank Sanat

16:00

İstanbul Lindy Hoppers: Jazz Tap Dans Atölyesi

Kıyı Feriye

Etkinliği takviminize ekleyin

E-Bülten'e üye olun