Blog

Nuri Bilge Ceylan’ın metamorfozu: Koza

Blog
Nuri Bilge Ceylan’ın metamorfozu: Koza

25.03.2024

Yazı: Merdan Çaba Geçer

Nuri Bilge Ceylan’ın metamorfozu: Koza

“Ceylan’ın filmi yaşlanma ve ölümü, kederli doğanın ortasında yas yüzünden dilsiz kalan insanı ele alırken, Benjamin’in ‘doğal tarih’ olarak adlandırdığı şeyi tasvir eder; yani zamanın kaçınılmaz işleyişine tabi doğal bir yaratık olan insanla, acılı ve devamlı bozulma, çözülme ve nihayetinde yok olma süreçleriyle ilgilenir. Böyle bir yazgının faniliği, kedi cesedi ve sudaki kuş cesedi imgelerinde sunulur. Bunlar hepimizin başına gelecekleri çıtlatır, haber verir. Tam da bu ‘doğal tarih’ kavramı ve ‘ölüm döngüsü’ olarak ‘yaşam döngüsü’, Ceylan’ın filmine o büyüleyici adı verir: Koza.” - Nuri Bilge Ceylan Sineması: Türkiyeli Bir Sinemacının Küresel Hayal Gücü (Bülent Diken, Graeme Gilloch, Craig Hammond)

Koza. Metamorfozun gerçekleştiği yer, dönüşümün yaşandığı evre. Büyümesini tamamlayan tırtılın, yetişkin forma geçiş süresinde vücut değişimini tamamladığı tabaka. Potansiyelin gerçekleştirilip, ipek böceği olma yolculuğu. Kendini ararken fotoğraf sanatıyla hemhâl olmuş bir sanatçının, çağımızın en önemli sinemacılarından birine evrilişinin habercisi…

Nuri Bilge Ceylan’ın kozasından çıkıp ilk filmi için kollarını sıvaması, 1993 senesine, sinema eğitimini yarıda bıraktığı yıllara tekabül ediyor. Dijital kameraların henüz bu kadar yaygın olmadığı, dolayısıyla kısa film üretiminin çok daha çetin ve masraflı görüldüğü, ülkedeki kısa film festivallerinin ise iki elin parmağını geçmediği zamanlarda; teknik ve estetik birikimine rağmen ilk filmini çekmeye bir türlü cesaret edemeyen genç bir sanatçı, “kendisine ettiği işkenceleri artık sona erdirmek” için, 35mm filmlerini ve ikinci el kamerasını alıp memleketi Çanakkale’ye yol alıyor. Rejisini üstlenip, sinematografisi ve kurgusuna da bizzat el attığı, rolleri ise aile üyelerine verdiği bu mütevazı kısa metraj; en prestijli film festivallerinden Cannes’a seçilen ilk Türkiye yapımı olarak sinema tarihimizde bir dönüm noktası oluveriyor.

Her kısa film, yaratıcısının sonraki işlerine dair ipuçlarına gebedir. Bugün artık sineması fotoğraf estetiğiyle özdeşleşmiş ve fotoğrafçı kimliğiyle de aktif olarak üretimde bulunan Nuri Bilge Ceylan, hem sinema tarihinin başlangıcına hem de kendi kişisel geçmişine göz kırparcasına bir düzine eski fotoğraftan oluşan bir sekansla başlıyor Koza’ya. Sonrasında ise kendimizi siyah beyaz, durağan ama bir o kadar çarpıcı görüntülerden oluşan plan sekanslara ve birbirinden bağımsız gibi gözüken bir takım şiirsel imgelere bırakıyoruz: Rüzgârda hışırdayan ağaçlar, ölü bir kuş, aralarındaki mesafeyi hissettiren yaşlı bir çift, gizemli bir çocuk, çürümekte olan bir kedi, dağılmakta olan bulutlar… Resmî sinopsisinde yeniden birlikte olmayı deneyen ama bunu belli ki beceremeyen yaşlı bir çiftin hikayesi olarak tanımlanan filmde yaşam ve ölüm, gençlik ve yaşlılık, güzellik ve dehşet -tıpkı hayat gibi- iç içeler. Çifte eşlik eden görüntüler anlam açısından öylesine muğlak, imgeler öylesine yoğun ki ortaya çıkan anlatı, tamamen seyirci yorumuna dayalı bir forma bürünüyor. Hem hayatın hem ölümün döngüsü oluyor Koza; izleyen nereden bakmayı seçerse…

Gerek yer verdiği pastoral kareler gerek minimalist yapısı gerek ise anlamı görüntülerle oluşturmadaki ısrarıyla Nuri Bilge Ceylan sinemasının ilk emarelerini veren film, artık diyalogla pek içli dışlı güncel işlerinin aksine, diyaloglardan yoksun öte yandan. Onlar yerini, belki abartılı olarak nitelendirilebilecek bir ses tasarımına bırakmış. Muhtemelen biraz da teknik yetersizlik nedeniyle tek bir kelime işitmiyoruz lakin henüz ilk sinemasal denemesinde varoluşsal iç sıkıntısının, yabancılaşmanın, melankolinin, ölümlülüğün ve beraberken yalnız olabilmenin hâleti ruhiyesini layıkıyla sirayet ettiriyor Nuri Bilge Ceylan.

Koza’nın kompozisyonlardan müziklerine, anlatı dilinden yer verdiği temalara, -yönetmenin büyük saygı duyduğunu bildiğimiz- Andrey Tarkovski’nin etkisi nasıl bariz şekilde hissediliyorsa; sesini arayan bir sinemacının ulusal ve uluslararası arenada getirdiği büyük ses, kendinden sonra kısa film formunda üreten nice sanatçıya da zamanla ilham oldu. Ceylan her ne kadar geriye dönüp baktığında filmini “umutsuz bir deneme” olarak adlandırıyor olsa da sinema anlayışını örnek alan ve hatta onu taklit eden nice sinemacıyı peşinden sürükledi. Ayrıca Taşra Üçlemesi’ne (Kasaba, Mayıs Sıkıntısı, Uzak) giden yolların taşlarını döşemesiyle de, sinema tarihimizde özel bir yere sahip Koza.

Yaşayan en maharetli sinemacılardan birinin  ayak seslerini yaklaşık 20 sene önce işittiren Koza, 20. Akbank Kısa Film Festivali’nin onur konuğu olacak Nuri Bilge Ceylan’ın sinemasına ilgi besleyenlerin şüphesiz ki gözden kaçırmaması gereken bir seyirlik. Kozasından çıkmak isteyen daha nice sinemacıya ilham olacağı muhakkak…

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bizi Takip Edin
TR EN
Etkinlikleri etiketlere göre filtreleyin
01 NİS PZT
6

11:00

20. Akbank Kısa Film Festivali

Festival Kısaları ( A )

Akbank Sanat

13:00

20. Akbank Kısa Film Festivali

Dünyadan Kısalar ( A )

Akbank Sanat

15:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Festival Kısaları ( B )

Akbank Sanat

17:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Dünyadan Kısalar ( B )

Akbank Sanat

18:00

Seminer Cumhuriyet Projeleri ve Sanat

Çevirimiçi Platform – Zoom

20:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Festival Kısaları ( C )

Akbank Sanat

02 NİS SAL
6

11:00

20. Akbank Kısa Film Festivali

Festival Kısaları ( D )

Akbank Sanat

13:00

20. Akbank Kısa Film Festivali

Dünyadan Kısalar ( C )

Akbank Sanat

15:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Festival Kısaları ( E )

Akbank Sanat

17:30

Söyleşi Yazmak, oynamak ve yönetmek üzerine - Erkan Kolçak Köstendil

Akbank Sanat

17:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Söyleşi

Akbank Sanat

20:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Dünyadan Kısalar ( D )

Akbank Sanat

03 NİS ÇAR
6

11:00

20. Akbank Kısa Film Festivali

Dünyadan Kısalar ( E )

Akbank Sanat

13:00

20. Akbank Kısa Film Festivali

Perspektif ( H )

Akbank Sanat

15:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Özel Gösterim ( C )

Akbank Sanat

17:30

Söyleşi Yönetmenlik Üzerine - Ali Asgari

Akbank Sanat

17:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Söyleşi

Akbank Sanat

20:30

20. Akbank Kısa Film Festivali

Perspektif ( I )

Akbank Sanat

04 NİS PER
1

11:00

20. Akbank Kısa Film Festivali

Perspektif ( J )

Akbank Sanat

05 NİS CUM
-
06 NİS CMT
-
07 NİS PAZ
-
08 NİS PZT
-
09 NİS SAL
-
10 NİS ÇAR
-
11 NİS PER
-
12 NİS CUM
-
13 NİS CMT
2

10:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Kahramanmaraş - 1. Grup)

Pazarcık Anadolu Lisesi Bahçesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

14:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Kahramanmaraş - 2. Grup)

Pazarcık Anadolu Lisesi Bahçesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

14 NİS PAZ
2

10:00

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Kahramanmaraş - 1. Grup)

Pazarcık Anadolu Lisesi Bahçesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

13:30

Seminer Sanat, Çocuklar ve Yaratıcılık Üzerine Farklı bir Bakış (Kahramanmaraş - 2. Grup)

Pazarcık Anadolu Lisesi Bahçesi "Güzel Yarınlar Hareketi Tırı”

15 NİS PZT
1

18:00

Seminer Sanat Yönetiminde Güncel Durum

Çevirimiçi Platform – Zoom

16 NİS SAL
-
17 NİS ÇAR
-
18 NİS PER
-
19 NİS CUM
1

18:00

Söyleşi Gelenekselden Oyuna: Murat Palta Sanatında Oyun Kavramı

Akbank Sanat

20 NİS CMT
6

11:30

Çocuk Ne Olacağım Ben

Akbank Sanat

12:00

Çocuk Renkler ve Hayaller Atölyesi: T-shirt Boyama (7 - 11 yaş)

Akbank Sanat

13:30

Çocuk Renkler ve Hayaller Atölyesi: Kupa Boyama (6 - 10 yaş)

Akbank Sanat

15:00

Çocuk Desenler ve Tekrarlar Atölyesi: Op Art (9 - 14 yaş)

Akbank Sanat

15:00

Atölye Selçuk Yöntem ile Sahne ve Kamera Oyunculuğu Üzerine

Akbank Sanat

16:30

Çocuk Geri Dönüştürülmüş Kâğıtlar İle Kartpostal Yapımı (8 - 13 yaş)

Akbank Sanat

21 NİS PAZ
-

Etkinliği takviminize ekleyin

E-Bülten'e üye olun